Punkt oporu "Bobrowniki"

Punkt oporu "Bobrowniki"

Fortyfikacje punktu oporu "Bobrowniki" zostały zbudowane wzdłuż rzeki Brynicy od Kamienia aż po Wymysłów. Pierwszy projekt dzieł obronnych w Bobrownikach powstał już 5 marca 1934 roku. Jednak zasadniczą budowę rozpoczęto dopiero w 1936 roku z przyznanych rok wcześniej środków, od budowy schronów dla broni maszynowej, schronu obserwacyjnego, obiektów artyleryjskich i zabudowę koszar. Następnie, jeszcze w tym samym roku, zbudowano obiekty po południowej stronie rzeki w Kamieniu, fortyfikując wzgórze 298 i tym sposobem zamykając dolinę rzeki Brynica.
Podczas rozbudowy fortyfikacji na północ od wzgórza 310 w 1937 roku, wzniesiono cztery obiekty zabezpieczające budowane śluzy na rzece Brynica, oraz zbudowano dwa magazyny amunicyjne na szczycie wzgórza.
Rok później z punktu oporu Bobrowniki zostały wydzielone schrony w Kamieniu zyskując autonomie pod nazwą: łącznikowy punkt oporu "Kamień" (obiekty te będą opisywane w oddzielnym dziale). Fortyfikacje wzniesione w 1938 roku to głównie schrony pozorne i pozorne uzbrojone, oraz schron osłaniający bezpośrednio śluzę nr 2 w Dobieszowicach.
Rok 1939 przyniósł w rejonie punktu oporu Bobrowniki budowę jednego obiektu w Wymysłowie, w miejsce schronu 53b.
Niestety w chwili obecnej nie ma informacji co stało się z obiektem 53a, najprawdopodobniej został rozebrany lub znajduje się pod wodą na dnie zalewu Kozłowa góra.

Obsadę fortyfikacji bobrownickich stanowili żołnierze z 4 kompanii karabinów maszynowych 11 pułku piechoty, natomiast wsparcie artyleryjskie zapewniała 10 bateria 23 p.a.l..



Koszary kompanii karabinów maszynowych - nr 6 (1 na mapie)

Cały kompleks koszarowy został przeznaczony dla żołnierzy z 4 kompanii karabinów maszynowych 11 p.p., dowodzonej przez kpt. Stefan Leona Kurkowskiego. Główną budowlą był obiekt mieszkalny z dobudowanymi dwoma schronami bojowymi w orientacji północ-południe. Dodatkowo wokół obiektu koszarowego zbudowano szereg innych budynków gospodarczych oraz plac apelowy. Obecnie obiekt zaadaptowano na przedszkole, a na stropach schronów powstały balkony, elewacja budynków oraz schronów została pokryta ociepleniem przez co od zewnątrz brak widocznych elementów bojowych. Część wyposażenia z schronów bojowych zostało zdemontowana i trafiła do innych obiektów remontowanych współcześnie. Budynek koszar modernizowany był w okresie 1953-1956 r., o czym świadczą zamontowane elementy wentylacji wyprodukowane w Stalinogrodzie (ówczesna nazwa Katowice).




Schron artyleryjski południowy - nr 7 (2 na mapie)

Jest to schron przeznaczony dla dwóch armat 75 mm i dwóch ciężkich karabinów maszynowych. Posiada on trzy wejścia - dwa wjazdy dla dział, oraz wejście dla żołnierzy. Od zewnątrz wszystkie wejścia do obiektu zamykane były drzwiami pancernymi. W przedsionku wejścia przeznaczonego dla żołnierzy znajduje się podstawa dla silnika, agregatu, filtrów oraz wentylatora, w związku z czym pomieszczenie to pełni również role maszynowni obiektu. Przedsionek/maszynownia oddzielona jest od wnętrza obiektu drzwiami gazoszczelnymi za którymi znajduje się izba dowodzenia wraz z podszybiem kopuły obserwacyjnej wz.34. Po obu stronach pomieszczenia dowodzenia przylegają izby bojowe dział. Każda posiada po dwie strzelnice, które były zaopatrzone w pancerne, dwuskrzydłowe zamknięcie.
W podłogach artyleryjskich izb bojowych ukształtowane są zagłębienia, w których znajdowała się obrotowa podstawa pod armatę. Na skrzydłach schronu zlokalizowano izby bojowe ciężkich karabinów maszynowych. Także na skrzydłach bezpośrednio za pomieszczeniami bojowymi c.k.m. umieszczono pomieszczenia wypoczynkowe załogi.
Obiekt został wyczyszczony staraniem Stowarzyszenia Na Rzecz Zabytków Fortyfikacji "Pro Fortalicium".




Schron artyleryjski północny - nr 5 (3 na mapie)

Niemalże bliźniak obiektu południowego. Schron zachowany jest w dobrym stanie, posiada kopułę obserwacyjną wz.34, pancerze warstwowe strzelnic c.k.m., zamknięcia strzelnic artyleryjskich, gazoszczelne wrota wjazdowe. W izbie bojowej zachowała się obrotowa podłoga dla działa 75mm.




Schron bierny (4 na mapie)

Schron bierny pełnił rolę magazynu amunicji artyleryjskiej dla schronów artyleryjskich zlokalizowanych po jego obu stronach. Znajduje się w wykopie ziemnym, z którego prowadzi dobrze zachowana droga do budynku koszarowego. Zachowany w dobrym stanie, jednak brakuje drzwi i jest mocno zaśmiecony.




Schron obserwacyjny - nr 11 (5 na mapie)

Mały schron obserwacyjny, który wbrew pozorom i swemu rozmiarowi stanowił stanowisko dowodzenia artylerii zlokalizowanej w obu schronach artyleryjskich. Schron wyposażono w kopułę obserwacyjną wz.34. Wejście do schronu prowadziło bezpośrednio z linii rowów łącznikowych. Obiekt jest dobrze zachowany, ale brakuje drzwi pancernych.




Schron bojowy oraz dowodzenia - nr 4 (6 na mapie)

Schron dowodzenia punktem oporu zbudowano na szczycie wzgórza kilkanaście metrów na przedpolu schronu obserwacyjnego artylerii. Zbudowany był w formie zagłębionej oraz wyposażony w kopułę bojową c.k.m.- 4 strzelnicową.
Do schronu można było dostać się poprzez dwa oddzielne wejścia prowadzące bezpośrednio do systemu rowów łącznikowych. Pierwsze pomieszczenie pełniło funkcje magazynową oraz wypoczynkową. Następnym pomieszczeniem był szyb pod kopułą bojową z którego przechodziło się do pomieszczenia dowodzenia. Współcześnie schron odsłonięty
z warstwy ziemi, znajduje się w nasypie autostrady A1.




Schron bojowy - nr 10 (7 na mapie) - Schron wyburzony podczas budowy autostrady A1

Schron bojowy północny (bliźniak 11 na mapie). Opis konstrukcji pod schronem nr 8.

górna kondygnacja dolna kondygnacja


Obiekty pozorne (8, 16 na mapie)

Zasadniczy element dzieł pozornych stanowił nasyp ziemny, imitujący schron bojowy, zaopatrzony w fałszywą ścianę tylną i kopułę pozorna. Ściana tylna o długości 8 metrów posiadała dwa otwory wejść dla lekkich drzwi o konstrukcji drewnianej na ramie stalowej. Na szczycie ściany umieszczono pręty do mocowania siatki maskującej. Niewielkie ściany boczne usztywniały konstrukcje i ułatwiały utrzymanie naporu gruntu wypełniającego obiekt, dodatkowo w ścianach bocznych lokalizowano imitacje strzelnic ściennych. schrony pozorne wyposażono dodatkowo w imitacje kopuł.



fot. Rafał Marciniak

16

8

8


Mały schron bierny (9 na mapie)

Schron wybudowany w 1937 roku. Świadczy o tym zbliżone cechy konstrukcji do schronu biernego zlokalizowanego obok schronu artyleryjskiego. Ten obiekty jest jednak znacznie mniejszy. Mógł pełnić funkcję magazynu amunicji dla schronów c.k.m. lub zapasowy skład amunicji dla artylerii. Wokół schronu zachował się układ ziemny z wałami osłaniającymi dojście.

Obiekt pozorny uzbrojony (10 na mapie)

Obiekty pozorne uzbrojone składały się z części bojowej, oraz dobudowanej fałszywej ściany tylnej i kopuły pozornej. Strona bojowa mieściła wewnątrz izbę, mierzącą 3 metry kwadratowe - blok bojowy o minimalnej wielkości. Do wnętrza prowadziły lekkie dwudzielne drzwi, wykonane z blachy stalowej o grubości 10 mm na ramie z kątownika. Strzelnicę zaopatrzono w dwuskrzydłowe pancerne zamknięcie z płyt o grubości 20 mm. W części pozornej znajdował się otwór zamykany drewnianymi drzwiami obitymi blacha na ramie stalowej, zamykające wejście do podręcznego składziku lub magazynka amunicji.


10

10


Schron bojowy - nr 8 (11 na mapie)

Jeden z ciekawszych obiektów wybudowany na terenie O. Waru. oraz punktu oporu "Bobrowniki". Jest to schron dwukondygnacyjny, który historycznie był obudowany cegłami i wyglądał jak dom mieszkalny. Współcześnie zachowała się jedynie niewielka cześć ceglanej obudowy. Dodatkowo schron został wyposażony podobnie jak jego bliźniak w łamany pancerz pionowy dla c.k.m. osłaniający narażoną strzelnice od strony zachodniej. Zamiast półkopuły w ścianie czołowej posiada strzelnice za płytą pancerną c.k.m, natomiast od strony wschodniej karabin maszynowy został zlokalizowany za pancerzem warstwowym model 36. Obiekt oczyszczony i zamknięty staraniem Stowarzyszenia Na Rzecz Zabytków Fortyfikacji "Pro Fortalicium".

górna kondygnacja dolna kondygnacja


Śluza forteczna - nr 1 "Szarlej" (12 na mapie)

Obiekt nie zachował sie, został zniszczony najprawdpoodbniej po wojnie podczas budowy mostu nad rzeką Brynicą.

"rys. z Denkschrift über die polnische Landesbefestigung"

Schrony bojowe - nr 1, 2, 3 ( kolejno 13 i 14 i 16 na mapie)

Schron bojowy nr 1, jest to obiekt dwukondygnacyjny do ognia czołowego z półkopuły pancernej oraz bocznego
z strzelnic ściennych, osłoniętych od czoła charakterystycznymi niewielkimi orylionami. Zachodnia, bardziej narażona strzelnica została osłonięta płyta pancerna model 36, natomiast wschodnia strzelnica została wyposażona jedynie w pancerzem warstwowym model 36. W odróżnieniu od schronu nr 3 kondygnacje oddzielone zostały standardowo betonowym stropem. Górna kondygnacja składała się jedynie z pojedynczego pomieszczenia oraz wejścia do półkopuły oddzielonej metalowymi drzwiczkami. Dolna kondygnacja przeznaczona na cele wypoczynkowe żołnierzy. Schron prócz ciężkich karabinów na wyposażeniu miał posiadać karabin przeciwpancerny "UR".
Obiekt został wyczyszczony i odnowiony staraniem Stowarzyszenia Na Rzecz Zabytków Fortyfikacji "Pro Fortalicium".

Schron bojowy nr 2, jest to obiekt dwukondygnacyjny do ognia czołowego z półkopuły pancernej oraz bocznego
z strzelnic ściennych, osłoniętych od czoła charakterystycznymi niewielkimi orylionami. Półkopuła nosi ślady ostrzału z broni ręcznej (powbijane pociski). Układ pomieszczeń analogiczny jak w schronie nr 1 i 3. Nasypy ziemne poniszczone, schron jest niedostepny

Schron bojowy nr 3 jest to obiekt dwukondygnacyjny do ognia czołowego z półkopuły pancernej oraz bocznego
z strzelnic ściennych, osłoniętych od czoła charakterystycznymi niewielkimi orylionami. . Zachodnia, bardziej narażona strzelnica została osłonięta płyta pancerna model 36, natomiast wschodnia strzelnica została wyposażona jedynie w pancerzem warstwowym model 36. Nasypy ziemne zachowały się w niezłym stanie. Schron ten jest najniżej położony ze wszystkich obiektów p.o. "Bobrowniki", tuż na skraju terenów zalewowych. To najprawdopodobniej było przyczyną zastosowania w nim stalowej płyty oddzielajacej kondygnacje, zamiast betonowego stropu. Zyskano w ten sposób ok. 80 cm wysokości.
Obiekt został wyczyszczony i odnowiony staraniem Stowarzyszenia Na Rzecz Zabytków Fortyfikacji "Pro Fortalicium".

13 na mapie
13 na mapie
13 na mapie
14 na mapie
14 na mapie
14 na mapie
16 na mapie
16 na mapie
16 na mapie
górna kondygnacja dolna kondygnacja


Schron bojowy - nr 12 (15 na mapie)

Analizując konstrukcje stropu, oraz sposobie umiejscowienia kopuły jest to obiekt o zbliżonej konstrukcji do schronu nr 4 (6 na mapie). Niestety jest zasypany i zalany woda. Jakiś czas temu schron został odkopany, a wyposażenie zostało zdemontowane. Jednak podczas tych prac, nikt nie wyrysował obiektu, jedyny orientacyjny rysunek można odnaleźć w Zeszycie Chorzowskim t.3 z 1998 roku.

rys.Jerzy Sadowski w. "Fortyfikacje polskie na przedpolu Chorzowa", Zeszyty Chorzowskie t.3 1998


Schron pozorny uzbrojony (18 na mapie) - Schron wyburzony podczas budowy autostrady A1



Schron bojowy - nr 52 (19 na mapie)

Schron bojowy nr 52 wybudowany w 1937 roku. Uzbrojenie miały stanowić 3 c.k.m.-y: jeden w kopule pancernej model 38, dwa w strzelnicach ściennych i 1 r.k.m. oraz kb p.panc. Karabiny maszynowe zostały umieszczone w tradytorowych izbach bojowych osłaniających koryto rzeki Brynicy w kierunku na południe i północ. Natomiast zadaniem karabinu w kopule pancernej była osłona
Śluzy fortecznej nr 2. Obiekt posiada wyjście ewakuacyjne pełniące rolę pomocniczej strzelnicy r.k.m., flankującej swym ostrzałem dojście do obiektu. Wewnątrz obiektu znajduje się pomieszczenie maszynowni, jednak na podstawie zachowanych śladów można stwierdzić, że nie zamontowano do czasu wybuchu wojny silnika diesla.
Schron został wyczyszczony i odnowiony staraniem Stowarzyszenia Na Rzecz Zabytków Fortyfikacji "Pro Fortalicium" jest udostępniony do zwiedzania.



Śluza forteczna - nr 2 "Józefka" (20 na mapie)

Śluza forteczna nr 2 "Józefka" powstała w celu spiętrzenia rzeki Brynicy pomiędzy Wymysłowem a Dobieszowicami. Obok urządzeń śluzy wybudowano most, który został przygotowany do ewentualnego wysadzenia - w jego filarach były komory minowe. Urządzenia śluzy zostały częściowo rozkradzione, resztę rozebrała gmina pod pretekstem "zabezpieczenia" przeprawy nad Brynica. Obok śluzy dobudowano schron bojowy najprawdopodobniej w 1938 roku. Wewnątrz obiektu jest jedna izba z dwiema strzelnicami broni ręcznej. Jego uzbrojenie miał stanowić 1 r.k.m. obsługujący dwie strzelnice - jedną osłaniającą śluzę, drugą flankującą swym ostrzałem koryto rzeki w kierunku śluzy nr 3. Obiekt był maskowany deskami, a na jego stropie, sądząc po zachowanych śladach, znajdował się drewniany budynek wartowni.

<
Tak w przybliżeniu, mogły wyglądać we wrześniu 1939 roku zalewy nr 1 i 2.


Schron pozorny uzbrojony (21 na mapie)

Obiekty pozorne uzbrojone składały się z części bojowej, oraz dobudowanej fałszywej ściany tylnej i kopuły pozornej. Strona bojowa mieściła wewnątrz izbę, mierzącą 3 metry kwadratowe - blok bojowy o minimalnej wielkości. Do wnętrza prowadziły lekkie dwudzielne drzwi, wykonane z blachy stalowej o grubości 10 mm na ramie z kątownika. Strzelnicę zaopatrzono w dwuskrzydłowe pancerne zamknięcie z płyt o grubości 20 mm. W części pozornej znajdował się otwór zamykany drewnianymi drzwiami obitymi blacha na ramie stalowej, zamykające wejście do podręcznego składziku lub magazynka amunicji.









Schron pozorny (22 na mapie)

Niewielki obiekt pozorny, zbudowany na szczycie wzniesienia górującego nad okolicą. Jest on bardzo nietypowy
w porównaniu z innymi, zachowanymi schronami pozornymi. Jest mniej więcej o połowę mniejszy od standardowych obiektów pozornych - jego ściana tylna mieści tylko jedną parę drzwi. Obecnie stanowi jedynie betonowy pył, gdyż po 1945 roku został zniszczony podczas oczyszczania okolicznych pól z pozostałej amunicji.



Schron pozorny uzbrojony (23 na mapie)

Obiekty pozorne uzbrojone składały się z części bojowej, oraz dobudowanej fałszywej ściany tylnej i kopuły pozornej. Strona bojowa mieściła wewnątrz izbę, mierzącą 3 metry kwadratowe - blok bojowy o minimalnej wielkości. Do wnętrza prowadziły lekkie dwudzielne drzwi, wykonane z blachy stalowej o grubości 10 mm na ramie z kątownika. Strzelnicę zaopatrzono w dwuskrzydłowe pancerne zamknięcie z płyt o grubości 20 mm. W części pozornej znajdował się otwór zamykany drewnianymi drzwiami obitymi blacha na ramie stalowej, zamykające wejście do podręcznego składziku lub magazynka amunicji.
Obiekt został wyczyszczony i odnowiony staraniem Stowarzyszenia Na Rzecz Zabytków Fortyfikacji "Pro Fortalicium".





Schron bojowy - nr 53 (24 na mapie)

Schron bojowy został wybudowany w 1937 roku. Na jego uzbrojeniu miały się znajdować armata p.panc., 3 c.k.m.-y oraz 1 r.k.m.. Jeden ciężki karabin maszynowy został umieszony w kopule pancernej, natomiast pozostałe dwa za pancerzami ściennymi. Dla armaty w obiekcie przygotowano garaż, natomiast sama armata miała być używana na stanowiskach polowych. Podobnie jak większość schronów budowanych w roku 1937, nie został przed wybuchem wojny w pełni wyposażony. W grudniu 1939 roku porucznik Rudolf Witzig z grupą podkomendnych testował ładunki kumulacyjne na pancernej kopule schronu, po których pozostały wypalone ślady. Zebrane w ten sposób doświadczenie pomogło mu między innymi w słynnym desancie na belgijski fort Eben Emael. Po wojnie, schron służył do detonowania znalezionej
w okolicy amunicji w efekcie całkowitemu zniszczeniu uległa izba bojowa c.k.m. i pomieszczenie załogi.



Schron bojowy (25 na mapie)

Niewielki żelbetowy schron bojowy wybudowany w 1939r., wzniesiony w miejsce starszego obiektu o numerze 53b. Kształt nowego obiektu podporządkowany został planowanemu maskowaniu, upodabniającemu go do okolicznych zabudowań gospodarczych. Miał więc być pokryty deskami lub cegłami i posiadać zadaszenie. Celem powstania obiektu było zapełnienie luki w obronie jaką stanowiło znaczne obniżenie terenu za wałem zalewu "Kozłowa Góra". Schron miał być uzbrojony w 2 c.k.m.-y i 1 r.k.m., ponadto został wyposażony w dwie zrzutnie granatów i wyrzutnię pocisków oświetlających. Możliwe, że schron również został wyposażony w kb. p.panc., znajdujący się wcześniej na wyposażeniu schrony 53a. Najprawdopodobniej w grudniu 1939r. podczas testów ładunków kumulacyjnych prowadzonych przez porucznika Rudolf Witzig, zniszczeniu uległ fragment ściany z wyjściem ewakuacyjnym oraz pancerne zamknięcie wejścia głównego.
Sam schron został rozszczelniony, co do dziś powoduje przedostawanie się wody z opadów atmosferycznych do środka obiektu. W 1944 roku, podczas budowy OKH OS-Stellung (b-2) wyrwa w ścianie została zabetonowana, a w miejsce wyłazu powstała dodatkowa strzelnica broni ręcznej.
Obiekt pomalowany współcześnie, niestety nie trafiono z przedstawieniem sposobu maskowania obiektu, zważywszy na fakt w jakiej formie powinno ono wyglądać.
Schron wyczyszczony staraniem Stowarzyszenia Na Rzecz Zabytków Fortyfikacji "Pro Fortalicium".



Śluza forteczna - nr 3 (26 na mapie)

Śluza forteczna nr 3 wraz ze zbiornikiem Kozłowa Góra jest największym obiektem tego typu na rzece Brynica, wybudowanym przed 1939 rokiem. Jako jeden z obiektów hydrotechnicznych powstał we współpracy wojska i samorządu województwa śląskiego. Największy z powstających, zbiornik Kozłowa Góra, miał być jednocześnie zaporą dla wojsk niemieckich i nowym ujęciem wody pitnej. Dzisiaj jest to już tylko obiekt cywilny pod zarządem Zakładu Produkcji Wody "Kozłowa Góra". Prawdopodobnie w 1939 roku, podczas ostatnich prac wykończeniowych, ufortyfikowano przyczółki Śluzy przy pomocy betonowych murków z otworami strzelniczymi dla broni ręcznej, które zachowały się do dziś w bardzo dobrym stanie. Jadąc korona wału od Kozłowej góry do Wymysłowa, można w nawierzchni jezdni dojrzeć jeszcze w paru miejscach lokalizacje po zaporach ppanc. Dodatkowo najprawdopodobniej podczas zalewania zbiornika został zatopiony obiekt o numerze 53a, zbudowany przed 1938 rokiem.

<

fot. z arch. ZPW Kozłowa Góra


Schron dla łącznicy telefonicznej (27 na mapie)

Na zapolu pozycji w okolicy Szkoły Podstawowej w Dobieszowicach, znajduje się drugi schron łączności. Jego lokalizacja jest orientacyjna, gdyż schron jest zasypany.



Schron dla łącznicy telefonicznej (28 na mapie)

Na zapolu pozycji w polach ok 500 metrów na zachód od lotniska modelarskiego znajduje się niewielki, żelbetowy schron bierny przeznaczony dla łącznicy telefonicznej. Schron jest okresowo zalewany wodą, o czym świadczą ślady na ścianach. Sam obiekt jest dobrze zachowany, lecz otoczenie zostało nieco przekształcone i stanowi obecnie składowisko gruzu i kamieni.



 
Design - d4u.pl